Maski na wzgórzu Vintém

Dwa ciała, dwa kawałki ołowiu i kilka zdań zapisanych na papierze wystarczyły, by powstała jedna z najbardziej niezwykłych brazylijskich zagadek XX wieku. W sierpniu 1966 roku Miguel José Viana i Manuel Pereira da Cruz, technicy elektroniki z Campos dos Goytacazes, znaleźli się na Morro do Vintém w Niterói, w stanie Rio de Janeiro. Obaj zmarli. Przyczyny ich śmierci nigdy przekonująco nie ustalono.

Z czasem do historii dołączyły eksperymenty parapsychologiczne, tajemnicze kapsuły, możliwe zatrucie, brakujące pieniądze oraz relacja o niezwykłym świetle nad wzgórzem. Najbardziej rozpoznawalnym elementem stały się jednak dwie „ołowiane maski”, które według popularnej wersji miały znajdować się na twarzach zmarłych.

Problem w tym, że gdy wrócimy do zachowanych materiałów z dochodzenia i do prasy z epoki, obraz staje się mniej efektowny - ale znacznie ciekawszy.

Droga na Morro do Vintém

17 sierpnia 1966 roku Viana i Pereira da Cruz wyjechali z Campos dos Goytacazes. Według rekonstrukcji prowadzonej później przez policję dotarli do Niterói, odwiedzili miejsca związane ze sprzętem elektronicznym, kupili płaszcze przeciwdeszczowe i wodę, a następnie skierowali się w stronę Morro do Vintém.

Nie wiadomo z całą pewnością, po co weszli na wzgórze. To jedna z pierwszych luk, które później wypełniano hipotezami. Wiadomo natomiast, że ich pobyt nie wyglądał na całkowicie przypadkowy. Wśród znalezionych przedmiotów były odręczne notatki, a jedna z nich wyznaczała określone godziny, mówiła o przyjęciu kapsuł oraz zawierała instrukcje dotyczące ochrony metali i oczekiwania na sygnał związany z maską.

Brzmi jak plan eksperymentu. Nie wiadomo jednak, jakiego.

20 sierpnia na wzgórzu zauważono ciała. Następnego ranka na miejscu pracowali technicy policyjni. Zachowana kopia raportu oględzin opisuje teren jako odludny, pozbawiony oświetlenia i trudno dostępny. Ciała znajdowały się w odległości około trzech metrów od siebie i były już w zaawansowanym stanie rozkładu. Nie znaleziono widocznych śladów walki ani uszkodzeń odzieży wskazujących na starcie.

Ciekawostka: Morro do Vintém znajduje się w Niterói, a nie w mieście Rio de Janeiro. Niterói leży po drugiej stronie zatoki Guanabara, w tym samym stanie.

Maski, które mogły nie być maskami

To właśnie tutaj pojawia się najciekawsza rozbieżność.

Popularne opisy sprawy przedstawiają obu mężczyzn leżących z ciężkimi ołowianymi osłonami założonymi na oczy. Taki obraz powtarzano w kolejnych artykułach, programach telewizyjnych i publikacjach dotyczących UFO. Niektóre relacje prasowe z epoki również przedstawiały maski jako znajdujące się na twarzach zmarłych.

Jednak w zachowanej kopii policyjnego raportu oględzin miejsca dwa kawałki ołowiu wymieniono wśród przedmiotów znalezionych pomiędzy ciałami. Dokument nie opisuje ich jako przymocowanych do twarzy.

Jeszcze ciekawszy jest późniejszy raport badania samych przedmiotów. Eksperci opisali dwie prostokątne płyty ołowiane o grubości do około dwóch milimetrów, ręcznie uformowane i posiadające centralne wycięcie. Nie miały otworów na oczy ani pasków czy uchwytów pozwalających je przymocować.

W praktyce przypominały więc raczej prowizoryczne osłony, które można było przyłożyć do górnej części twarzy, niż prawdziwe maski przeznaczone do noszenia.

Warto zapamiętać: najczęściej reprodukowany obraz tej sprawy - dwóch ludzi leżących z ołowianymi maskami na oczach - nie jest jednoznacznie potwierdzony przez zachowane materiały z oględzin.

Nie oznacza to oczywiście, że ołów nie miał znaczenia. Przeciwnie. Ktoś wykonał obie osłony ręcznie, prawdopodobnie specjalnie w związku z planowanym działaniem. Pytanie brzmi: przed czym miały chronić?

Kapsuły i eksperyment

Viana i Pereira da Cruz zajmowali się elektroniką, a według materiałów prasowych interesowali się także eksperymentami łączącymi technikę z przekonaniami spirytystycznymi lub parapsychologicznymi. Ten fragment ich biografii stał się później paliwem dla najbardziej niezwykłych hipotez.

Notatka znaleziona przy nich jest jednak realnym elementem sprawy. Jej sens sugeruje przygotowany wcześniej harmonogram: pojawienie się w określonym miejscu, przyjęcie nieznanych kapsuł, oczekiwanie na ich działanie oraz wykonanie dalszych czynności.

Nie znaleziono wiarygodnej odpowiedzi na najważniejsze pytanie: co znajdowało się w kapsułach?

Stan ciał bardzo utrudnił badania. Późniejsze próby ponownego ustalenia przyczyny śmierci obejmowały ekshumację i kolejne analizy. Materiał biologiczny był jednak mocno zdegradowany, a wykorzystanie formaliny dodatkowo ograniczało możliwości badań toksykologicznych. Analizy wykonane później nie wykazały rozstrzygających nieprawidłowości, które pozwoliłyby wskazać konkretną substancję lub mechanizm śmierci.

Dlatego stwierdzenie, że „nie znaleziono trucizny”, bywa mylące. Brak wykrycia substancji w materiale o takiej jakości nie jest tym samym, co dowód, że żadnej substancji nie przyjęto.

Światło nad wzgórzem

Najbardziej widowiskowa część historii pojawiła się dzięki relacji mieszkanki okolicy, która wraz z dziećmi miała zobaczyć nad rejonem Morro do Vintém intensywnie świecący obiekt lub światło. Relacja szybko połączyła śmierć techników z rozwijającą się wówczas kulturą obserwacji UFO.

To ważna część historii sprawy, ale nie dowód na przyczynę śmierci.

Nie istnieje materiał pozwalający wykazać, że obserwowane światło miało jakikolwiek fizyczny związek z mężczyznami. Nie ma również podstaw, by przedstawiać ich śmierć jako rezultat kontaktu z pojazdem pozaziemskim, promieniowaniem pochodzącym z UFO czy jakąkolwiek inną nadzwyczajną technologią.

W kolejnych latach rozważano również bardziej przyziemne możliwości: dobrowolne przyjęcie niebezpiecznej substancji w trakcie eksperymentu, udział osób trzecich, oszustwo, próbę rabunku lub nieznany wypadek. Żadna z tych wersji nie otrzymała jednak zestawu dowodów wystarczającego do zamknięcia sprawy.

Zagadka zbudowana z braków

Sprawa ołowianych masek fascynuje nie dlatego, że prowadzi do jednej niezwykłej odpowiedzi. Fascynuje, ponieważ niemal każdy jej element kończy się dokładnie tam, gdzie powinien pojawić się dowód.

Mamy notatkę o kapsułach - ale nie wiemy, czym były kapsuły. Mamy ręcznie wykonane osłony z ołowiu - ale nie znamy ich przeznaczenia. Mamy relację o świetle - ale nie potrafimy powiązać jej ze śmiercią. Mamy ciała bez widocznych śladów walki - ale badania nie wskazały wiarygodnej przyczyny zgonu.

I mamy jeszcze jeden problem: dokumentacja. Oryginalne akta sprawy nie są dziś łatwo dostępne w całości. Zachowały się kopie niektórych raportów, materiały prasowe i późniejsze rekonstrukcje, lecz pełny obraz śledztwa został utracony lub rozproszony.

To idealne warunki do narodzin legendy. Kiedy brakuje jednej odpowiedzi, pojawia się dziesięć hipotez. Kiedy znika dokument, jego miejsce zajmuje opowieść. A gdy historia przez dziesięciolecia jest powtarzana w programach o tajemnicach i UFO, szczegół zapamiętany przez odbiorców może stać się bardziej trwały niż sam materiał dowodowy.

Po sześćdziesięciu latach najbardziej uczciwa odpowiedź pozostaje więc niewygodna: nie wiemy, co zabiło Miguela José Vianę i Manuela Pereirę da Cruza. Wiemy natomiast, że ich śmierć była elementem zaplanowanego ciągu działań, że na wzgórzu znajdowały się niezwykłe przedmioty i że ograniczenia ówczesnego śledztwa odebrały badaczom możliwość rozstrzygnięcia najważniejszych pytań.

A ołowiane maski? Być może są symbolem tej sprawy właśnie dlatego, że zasłaniają nie tylko oczy. Zasłaniają również granicę między tym, co naprawdę znaleziono na Morro do Vintém, a tym, co przez kolejne dekady dopowiedzieliśmy sobie sami.

Droga na Morro do Vintém

Maski, które mogły nie być maskami

Kapsuły i eksperyment

Światło nad wzgórzem

Zagadka zbudowana z braków

ŹRÓDŁA

Powiązane wpisy