Najdroższe rozwody w historii

W kwietniu 2019 roku Jeff Bezos, założyciel Amazona, i jego ówczesna żona MacKenzie ogłosili warunki podziału jednego z największych prywatnych majątków świata. Do MacKenzie miały trafić akcje przedsiębiorstwa warte około 36 miliardów dolarów. Kilka miesięcy później, gdy rozwód został sfinalizowany, ich rynkową wartość szacowano już na 38,3 miliarda.

Ale najciekawsze nie było to, ile akcji otrzymała MacKenzie. Chodziło o to, kto zachował prawo głosu z tych akcji. W dokumentach amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) znalazł się zapis, który pozwolił Bezosowi utrzymać kontrolę nad głosowaniem również z pakietu przekazanego byłej żonie.

Na tym poziomie majątku rozwód przestaje być wyłącznie pytaniem o pieniądze. Dochodzą przedsiębiorstwa, fundusze powiernicze, posiadłości, dzieła sztuki, jachty, a nawet całe wyspy. I jeszcze jedno: własność, kontrola oraz rzeczywisty dostęp do majątku nie zawsze oznaczają to samo.

38 miliardów dolarów i kontrola nad Amazonem

Jeff i MacKenzie Bezosowie byli małżeństwem przez 25 lat. Gdy w styczniu 2019 roku poinformowali o rozstaniu, pojawiły się pytania o przyszłość Amazona. Czy rozwód spowoduje sprzedaż ogromnego pakietu akcji? Czy osłabi pozycję założyciela przedsiębiorstwa?

Odpowiedź przyniosło porozumienie przedstawione w kwietniu. MacKenzie miała otrzymać około 4 procent wszystkich akcji Amazona. Bezos zachowywał pozostały pakiet, a także interesy małżonków w „The Washington Post” i przedsiębiorstwie kosmicznym Blue Origin.

Kluczowy szczegół ujawniono w oficjalnym zgłoszeniu Amazona do SEC z 4 kwietnia 2019 roku. Na podstawie umowy o wykonywaniu prawa głosu Bezos miał nadal głosować również z akcji przekazanych MacKenzie. Dokument określał wyjątki, między innymi dotyczące akcji sprzedanych na rynku.

Była żona zyskała więc własność pakietu wartego dziesiątki miliardów dolarów, ale kontrola nad głosowaniem z tych akcji pozostała przy Bezosie na warunkach opisanych w umowie.

Warto zapamiętać: akcje dają wartość ekonomiczną, ale związane z nimi prawa głosu mogą podlegać odrębnym ustaleniom. Podział fortuny nie musi oznaczać równoczesnego podziału władzy nad przedsiębiorstwem.

To jeden z najlepiej udokumentowanych przykładów gigantycznego podziału majątku. Nie jest jednak kompletnym spisem wszystkich składników ugody. Publiczne informacje pozwalają precyzyjnie opisać najważniejszy pakiet akcji, ale nie każde prywatne ustalenie byłych małżonków.

Cztery miliardy franków, które nie przetrwały apelacji

W maju 2014 roku szwajcarski sąd przyznał Elenie Rybołowlewej ponad 4 miliardy franków szwajcarskich w sprawie rozwodowej przeciwko rosyjskiemu miliarderowi Dmitrijowi Rybołowlewowi. Według ówczesnych przeliczeń chodziło o około 4,5 miliarda dolarów.

Wiadomość natychmiast trafiła do doniesień o najdroższych rozwodach świata. Problem w tym, że na tym historia się nie skończyła.

W czerwcu 2015 roku sąd apelacyjny w Genewie obniżył zasądzoną kwotę do około 564,7 miliona franków, oprócz wskazanych w rozstrzygnięciu nieruchomości. W październiku tego samego roku byli małżonkowie ogłosili ostateczne porozumienie i zakończenie związanych z rozwodem postępowań. Szczegółowej kwoty tej końcowej ugody nie ujawniono.

To zasadnicza różnica. Cztery miliardy franków były wartością orzeczenia pierwszej instancji, a nie potwierdzoną końcową wypłatą.

Spór dotyczył również skomplikowanej struktury majątku: spółek, nieruchomości i funduszy powierniczych. W relacjach z postępowania pojawiały się posiadłości w Stanach Zjednoczonych i Europie, a także zakupy dokonywane za pośrednictwem struktur prawnych związanych z rodziną.

Szczególnie niezwykłym elementem były greckie wyspy Skorpios i Sparti.

W 2013 roku poinformowano, że Ekaterina Rybołowlewa, córka miliardera, nabyła za pośrednictwem struktury inwestycyjnej wyspę Skorpios od Athiny Onassis, wnuczki słynnego armatora Arystotelesa Onassisa. Transakcja obejmowała również sąsiednią wyspę Sparti. Oficjalnej ceny nie ujawniono, choć media podawały szacunki przekraczające 100 milionów dolarów.

Skorpios miała już wtedy szczególne miejsce w historii wielkich fortun. To na niej w 1968 roku Arystoteles Onassis poślubił Jacqueline Kennedy.

Podczas sprawy rozwodowej Elena kwestionowała również niektóre transakcje i struktury własnościowe związane z majątkiem rodziny. Według „Forbesa” jej zastrzeżenia obejmowały także zakupy aktywów na rzecz córki.

Nie oznacza to jednak, że Skorpios została ostatecznie przyznana któremuś z rozwodzących się małżonków. Publicznie dostępne informacje nie pozwalają przedstawiać wyspy jako składnika przekazanego Elenie w końcowej ugodzie.

Historia pokazuje natomiast mechanizm, który jest jednym z najtrudniejszych problemów w rozwodach miliarderów: trzeba ustalić nie tylko wartość majątku, ale także rzeczywiste prawa do niego.

Superjacht Luna. Setki milionów na wodzie

W porcie w Dubaju przez pewien czas znajdował się jeden z najbardziej rozpoznawalnych przedmiotów w międzynarodowym sporze rozwodowym: mierzący około 115 metrów superjacht Luna.

Jednostka była związana z majątkiem przedsiębiorcy Farkhada Achmedowa. W 2016 roku londyński sąd nakazał mu przekazać byłej żonie, Tatianie Achmedowej, świadczenia majątkowe o łącznej wartości około 453,6 miliona funtów.

Wyegzekwowanie orzeczenia okazało się osobnym problemem. W dokumentach kolejnych postępowań brytyjski sąd wskazywał na trudności w uzyskaniu należnych środków i opisywał złożone struktury, przez które kontrolowany był majątek Achmedowa.

Wśród zidentyfikowanych aktywów znalazł się właśnie jacht Luna, dzieła sztuki oraz środki finansowe przechowywane za pośrednictwem różnych podmiotów.

Wartość Luny w doniesieniach Reutersa z 2019 roku określano na około 436 milionów dolarów. Była to wycena przytaczana w kontekście sporu, a nie cena sprzedaży ustalona przez sąd rozwodowy.

W 2018 roku jacht został zatrzymany w Dubaju w związku z próbami wyegzekwowania brytyjskiego rozstrzygnięcia. W marcu 2019 roku dubajski sąd apelacyjny uchylił decyzję o jego zatrzymaniu.

Dlatego opowieść, że Tatiana Achmedowa po prostu otrzymała jacht wart setki milionów dolarów, byłaby nieprawdziwa. Sprawa dotyczyła prób wykorzystania jednostki do wyegzekwowania należności, a nie zwykłego przekazania własności łodzi przy podziale majątku.

W lipcu 2021 roku byli małżonkowie osiągnęli ugodę. Jej dokładne warunki pozostały poufne. Brytyjska prasa podawała około 150 milionów funtów, ale Reuters podkreślał, że rzeczywistej kwoty nie ujawniono.

To kolejny przykład, w którym kwota zasądzona przez sąd, wartość aktywów oraz ostatecznie uzyskane świadczenia są trzema odmiennymi informacjami.

Gatesowie i księżniczka Haya. Dwie różne historie

Kiedy w maju 2021 roku Bill Gates i Melinda French Gates ogłosili rozstanie po 27 latach małżeństwa, uwaga świata ponownie skierowała się na ogromny majątek związany z branżą technologiczną i inwestycjami.

Ich rozwód sfinalizowano 2 sierpnia 2021 roku. Według Reutersa końcowe orzeczenie nie ujawniało szczegółów umowy majątkowej. Sąd nie wydał osobnego rozstrzygnięcia określającego konkretne kwoty podziału pieniędzy czy nieruchomości; byli małżonkowie mieli wykonać prywatne porozumienie.

Nie da się więc uczciwie ustalić dokładnej wartości całej ugody wyłącznie na podstawie publicznego wyroku. Podawanie jednej stanowczej liczby jako potwierdzonego kosztu rozwodu Gatesów wykraczałoby poza dostępne dokumenty.

Inny charakter miało postępowanie dotyczące księżniczki Hayi bint al-Hussein i władcy Dubaju, szejka Mohammeda bin Rashida al-Maktouma.

W opublikowanym w grudniu 2021 roku brytyjskim orzeczeniu sąd nakazał między innymi jednorazową wypłatę 251,5 miliona funtów, utworzenie funduszu edukacyjnego, określone świadczenia na dzieci oraz ustanowienie gwarancji bankowej na 290 milionów funtów zabezpieczającej przyszłe płatności.

Media opisywały łączną wartość przewidzianych zabezpieczeń i świadczeń jako przekraczającą 554 miliony funtów. Nie należy jednak interpretować tej kwoty jako zwykłej, jednorazowej wypłaty dla byłej żony. Znaczna część rozstrzygnięcia dotyczyła bezpieczeństwa oraz utrzymania dzieci i zabezpieczenia przyszłych zobowiązań.

Te dwa przypadki pokazują przeciwne granice wiedzy: w jednym znamy ogromną fortunę, ale nie znamy pełnych warunków jej podziału; w drugim mamy szczegółowy wyrok, lecz jego części nie wolno sprowadzać do jednej kategorii „pieniędzy otrzymanych za rozwód”.

Jak naprawdę dzieli się miliardy, jachty i wyspy?

Przy wielkich fortunach pierwszym pytaniem jest zwykle to, co rzeczywiście należy do majątku podlegającego rozliczeniu. Drugim - ile to jest warte. Trzecim - jak przeprowadzić podział albo wyegzekwować świadczenie.

Przedmiotem analizy mogą być udziały w firmach, gotówka, nieruchomości, fundusze inwestycyjne, papiery wartościowe, dzieła sztuki, samoloty czy jednostki pływające. Znaczenie mają również długi, zobowiązania podatkowe i prawa osób trzecich.

Nie istnieje jedna międzynarodowa reguła nakazująca każdemu małżeństwu podział majątku po połowie. Zasady zależą od właściwego prawa, rodzaju własności, treści umów i okoliczności sprawy.

Na przykład prawo stanu Waszyngton, gdzie toczył się rozwód Bezosów, przewiduje podział majątku i zobowiązań uznany za sprawiedliwy i słuszny z uwzględnieniem określonych czynników. Nie oznacza to automatycznie identycznego podziału każdego składnika majątku.

W Anglii i Walii sąd może brać pod uwagę między innymi długość małżeństwa, sytuację finansową stron, ich potrzeby, majątek i obowiązki rodzinne. Brytyjskie wytyczne rządowe opisują też możliwość porozumienia stron bez pełnego procesu sądowego.

A co z jachtem albo prywatną wyspą? Nie trzeba fizycznie dzielić przedmiotu na dwie części. Można ustalić, kto zatrzyma dane aktywo, a kto otrzyma inne składniki majątku lub odpowiednią spłatę. Można też sprzedać przedmiot i rozliczyć uzyskane środki.

Przy wielkich majątkach taki scenariusz komplikuje się jednak, gdy wyspa lub jacht formalnie należą do spółki, a udziały w niej do funduszu powierniczego działającego w innym kraju. Wtedy ustalenie rzeczywistej kontroli oraz możliwości wykonania orzeczenia może wymagać odrębnych postępowań.

Sprawy Rybołowlewów i Achmedowów pokazują, że samo wygranie sporu sądowego nie zawsze oznacza szybki dostęp do majątku. Wymagać może dalszych działań w innych jurysdykcjach, a końcowy rezultat bywa inny od pierwszego, najbardziej spektakularnego wyroku.

Warto zapamiętać: w zestawieniach najdroższych rozwodów trzeba odróżniać wartość całego majątku, kwotę przyznaną przez sąd, wartość przekazanych aktywów, poufną ugodę i świadczenia rzeczywiście wykonane. Zestawienie tych kategorii w jednym rankingu może wprowadzać w błąd.

Rozwód Bezosów pozostaje jednym z najbardziej spektakularnych i najlepiej udokumentowanych przypadków transferu majątku wartego dziesiątki miliardów dolarów. Nie dowodzi to jednak, że znamy dokładne warunki wszystkich innych wielkich rozwodów i możemy je bez zastrzeżeń ustawić w jednej kolejności.

Bo kiedy do podziału trafiają miliardy, prywatne wyspy i superjachty, najtrudniejsze pytanie nie zawsze brzmi: ile to kosztuje?

Czasem ważniejsze jest inne: kto naprawdę ma do tego prawo - i czy potrafi je wyegzekwować?